Onkruid

Kleine groene plantjes tussen de tegels, in de border, het gazon of in de (moes)tuin: bijna iedere tuinier krijgt vroeg of laat te maken met onkruid.
Sommige soorten verschijnen ineens, terwijl andere elk jaar weer terugkomen. In deze gids leggen we uit wat onkruid is, hoe het ontstaat en wat je kunt doen om onkruid te voorkomen.

• Wat is onkruid?
• Waar komt onkruid voor?
• Hoe ontstaat onkruid?
• Wat zijn de gevolgen van onkruid?
• Onkruid voorkomen

Wat is onkruid?

Onkruid is geen aparte plantensoort. Het is een verzamelnaam voor planten die groeien op een plek waar je ze niet wilt hebben.
Wat als onkruid wordt gezien, verschilt per tuin en per persoon. Een paardenbloem in het gazon wordt vaak als storend ervaren. Maar in een bloemenweide kan dezelfde plant juist goed passen.

Over het algemeen gaat het om planten die snel groeien, veel ruimte innemen en concurreren met andere planten om water, licht en voedingsstoffen. Bekende voorbeelden zijn paardenbloem, zevenblad, straatgras en brandnetel.

Kun jij de 10 meest voorkomende soorten onkruid herkennen?

Waar komt onkruid voor?

Onkruid kan bijna overal groeien. Denk aan:

• onkruid in het gazon
• onkruid in de border
• onkruid in de moestuin
• onkruid tussen tegels

Welke soorten onkruid verschijnen, hangt af van de plek. Zo groeit mos vooral op vochtige en schaduwrijke plekken. Op zonnige plekken zie je juist vaker zaadonkruid.

Hoe ontstaat onkruid?

Onkruid ontstaat niet zomaar. Zaden komen in jouw tuin door:

• Verspreiding van zaden door wind en vogels: sommige soorten onkruid worden verspreid door de wind en vogels. De zaadjes zorgen meestal voor eenjarige planten die moeilijk te verwijderen zijn. Voorbeelden hiervan zijn de brandnetel en straatgras.
• Te veel schaduw: Mos is een vorm van onkruid en groeit maar al te graag op donkere plekken. Staat je gazon, tuin of terras het grootste gedeelte van de dag in de schaduw? Dan zal mos daar sneller groeien.
• Vochtigheid: Mos groeit extra snel wanneer de ondergrond nat of vochtig is. Hoe meer water er in je tuin blijft staan, hoe sneller er mos zal groeien. Zeker wanneer er een aangename buitentemperatuur is.

Daarnaast zijn er onkruiden die zich uitbreiden via wortels of ondergrondse uitlopers. Deze planten komen vaak terug wanneer wortelresten in de grond achterblijven. De omstandigheden in de tuin bepalen vervolgens hoe makkelijk onkruid kan doorgroeien.  

Kale grond, open voegen en minder vitaal gras geven onkruid de ruimte om te ontkiemen. Daarnaast spelen schaduw en vocht een belangrijke rol, met name bij mos, dat graag groeit op natte en donkere plekken. 

Wat zijn de gevolgen van onkruid?

Een beetje onkruid in de tuin hoeft niet direct een probleem te zijn, maar wanneer het de overhand krijgt, kan het de tuin uit balans brengen. Onkruid kan gewenste planten verdringen, waardoor zij minder goed groeien of zelfs verdwijnen. 

Onkruid kan zorgen voor:

• Kale plekken in het gazon
• Een slechtere oogst uit de moestuin doordat de planten moeten concurreren met het onkruid voor water, voedingstoffen en zonlicht.
• Verzakte terrastegels
• Tuinplanten die achterblijven in de groei 

Onkruid voorkomen

Onkruiden, zoals madeliefjes en weegbree, kunnen onder andere via de wind en via vogels jouw tuin in komen. Daar kun je helaas niets aan doen. Het is daarom belangrijker om te zorgen dat deze zaden zich niet kunnen ontkiemen.  Een goed onderhouden tuin vormt de basis hiervan. Gezonde planten, een sterk gazon en bedekte grond laten minder ruimte over voor ongewenste groei.

Onkruid voorkomen door:

• Bodembedekkers in de border gebruiken. Alles waar geen planten groeit en de grond ‘bloot' ligt kan onkruid zich ontkiemen. Door een laagje houtsnippers rondom je planten te leggen of een stuk grond af te dekken met boomschors maak je het voor onkruiden veel moeilijker om zich te ontkiemen. Bovendien helpt het water vast te houden wat weer gunstig is voor je planten.
• Om onkruid in je gazon te voorkomen is het belangrijk dat je jouw gazon in topconditie houdt. Overal waar gras groeit is er immers geen ruimte voor onkruid. Hoe je dit doet? Geef jouw gazon drie keer per jaar voeding: voorjaar, zomer en najaar en maai je gazon niet te kort. Vind je klaver in je gazon? Dat wijst vaak op een stikstoftekort.
• Onkruid tussen tegels kun je voorkomen door tussen de tegels voegenzand of voegmortel te gebruiken. Dit zorgt dat er minder ruimte is voor onkruid om te groeien. 

Lees ook: onkruid verwijderen.

Veel gestelde vragen:

Wanneer komt onkruid het meeste voor?

Onkruid groeit vooral in het voorjaar en de zomer. In deze perioden zijn temperatuur, licht en vocht gunstig voor kieming en snelle groei. Na zachte winters kan onkruid zelfs al eerder in het jaar verschijnen. 

Welk onkruid is het moeilijkste te verwijderen?

Meerjarige onkruiden zijn vaak het meest hardnekkig. Deze planten hebben diepe wortels of ondergrondse uitlopers en komen terug als ze niet volledig worden verwijderd. Onkruiden verwijderen met een penwortel, zoals paardenbloem en distel, vragen extra aandacht. Ook soorten zoals Japanse duizendknoop staan bekend als moeilijk beheersbaar vanwege hun sterke en snelgroeiende wortelstelsel. 

Wat zijn de beste middelen tegen onkruid?

Het beste middel om onkruid te verwijderen is door het volledige plantje met de hand of met een onkruidsteker uit de grond te halen. Hierdoor weet je zeker dat het gehele plantje is verwijderd, inclusief wortel, en is de kans het kleinst dat het opnieuw opduikt. Het beste middel om onkruid te voorkomen is het toepassen van een bodembedekker, zoals houtsnippers of boomschors.